چاره‌نووسی حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان: مێژووی كامپی ئەشرەف دووبارە دەبێتەوە؟

مێژوو لە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی نوێدا

لە ساڵی 2016دا، دوای چەند دەیە مانەوە لە عێراق، دۆسیەی بنکە سەربازییەکانی رێکخراوی موجاهیدینی خەڵقی ئێران لە عێراق بە تەواوی داخرا و دوایین ئەندامانیان بۆ ئەلبانیا گوازرانەوە. ئەمڕۆ، لە سایەی پەرەسەندنی فشارە ئەمنییەکانی تاران لەسەر بەغدا و هەولێر، پرسیارێکی چارەنووسساز دەورووژێت: ئایا ئەو حیزبە کوردییە ئێرانییانەی دەیان ساڵە لە هەرێمی کوردستان جێگیرن، رووبەڕووی هەمان چارەنووسی موجاهیدین دەبنەوە؟

ئەم بابەتە دوای ئەوە هاتە رۆژەڤەوە کە سەرچاوە سیاسییەکانی بەغدا ئاشکرایان کرد پێشنیارێک بۆ گواستنەوەی حیزبە کوردییە ئێرانییەکان بۆ دەرەوەی هەرێمی کوردستان (بەتایبەت ناوچەکانی وەک پارێزگای موسەننا و شاری سەماوە) تاوتوێ دەکرێت. ئەمەش هاوشێوەی پرۆسەی کۆکردنەوە و گواستنەوەی ئەندامانی موجاهیدینی خەڵقە لە رابردوودا.

خاڵە هاوبەشەکان: فشارە جیۆپۆلیتیکییەکان و ستراتیژی تاران

رەوتی رووداوەکان لە چەندین رەهەندەوە هاوشێوەی سیناریۆکەی رێکخراوی موجاهیدینی خەڵق بەڕێوەدەچێت:

فشاری بەردەوامی تاران: وەک چۆن ئێران دوای ساڵی 2003 هەموو دەرفەتە سیاسی و ئەمنییەکانی عێراقی بۆ هەڵوەشاندنەوەی کەمپەکانی ئەشرەف و لیبێرتی بەکارهێنا، ئێستاش لە چوارچێوەی رێککەوتننامەی ئەمنیی ئاداری 2023 لەگەڵ عێراقدا، بەردەوام گوشار دەکات بۆ بێچەککردن، داخستنی بنکەکان و دوورخستنەوەی تەواوی ئۆپۆزسیۆنی رۆژهەڵات لە سنوورەکان.

هاوسەنگیی هێز لە عێراق: دەسەڵاتدارانی بەغدا پابەندن بە پاراستنی سەروەریی سنوورەکان و رێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکی عێراق دژ بە وڵاتانی دراوسێ. لەم چوارچێوەیەدا، هەڵوێستی باڵیۆزی ئێران لە بەغدا و گەڵاڵەبوونی بیرۆکەی گواستنەوە بۆ قووڵایی عێراق، نیشانەی گۆڕانی هاوسەنگییەکانە بە قازانجی تاران.

رۆڵی نادیاری ئەمریکا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی: ئەمریکا لە دۆسیەی موجاهیدیندا، لە کۆتاییدا بوونی سەربازیی ئەو رێکخراوەی قبووڵ نەکرد و رۆڵی لە گواستنەوەی مەدەنییانەی ئەندامەکانیدا گێڕا. لە دۆسیەی حیزبەکانی رۆژهەڵاتیشدا، هەرچەندە پەیوەندییەکی سیاسیی سنووردار لەگەڵ واشنتن هەیە، بەڵام ئەم پەیوەندییە نەبووەتە گەرەنتییەکی چەسپاو بۆ پاراستنی چەکەکانیان یان مانەوەی بێمەرجیان لە ناوچەکەدا.

جیاوازییە بنەڕەتییەکان: بۆچی حیزبەکانی رۆژهەڵات “موجاهیدینی خەڵق” نین؟

سەرەڕای لێکچوونی دۆخە ئەمنییەکە، چەند جیاوازییەکی ریشەیی رێگرن لەوەی هەمان مۆدێل بە ئاسانی دووبارە ببێتەوە:

پێگەی نەتەوەیی و قووڵایی کۆمەڵایەتی

موجاهیدینی خەڵق پێکهاتەیەکی تەواو جیاواز و نامۆ بوون لە عێراقدا، و لە سەردەمی بەعسدا بەشدارییان لە سەرکوتکردنی راپەڕینی 1991دا کردبوو. لە کاتێکدا حیزبەکانی رۆژهەڵات (دیموکرات، کۆمەڵە، پژاک، پاک و خەبات) خاوەن رەگێکی مێژوویی، خێزانی، زمانی و فەرهەنگیی هاوبەشن لەگەڵ خەڵکی باشووری کوردستان. ئەم تێکەڵاوبوونە وا دەکات دەرکردنیان یان قەتیسکردنیان لە کەمپی داخراودا، لە رووی جەماوەری و سیاسییەوە لە هەرێم ئاسان نەبێت.

فرەیی پێکهاتەیی بەرامبەر مۆدێلی ناوەندی

موجاهیدینی خەڵق رێکخراوێکی داخراو، تاکڕەهەند و یەکپارچەی میلیتاریستی بوو، لە کاتێکدا حیزبەکانی رۆژهەڵات هێزی سیاسین بە فرەیی فیکری و مەدەنییەوە. خاوەنی سەدان خێزان و منداڵن کە تێکەڵی ژیانی ئاسایی شارەکانی هەرێم بوون، و ناتوانرێت وەک یەکەیەکی دابڕاوی سەربازی مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.

ئاستەنگی ئەمنی و یاسایی گواستنەوە بۆ خوارووی عێراق

ناردنی ئەندامان و خێزانی حیزبە کوردییەکان بۆ ناوچەکانی خوارووی عێراق (وەک سەماوە)، بەهۆی دەسەڵاتی گرووپە چەکدارە دۆستەکانی ئێران لەو ناوچانە، مەترسییەکی گەورە لەسەر ژیانیان دروست دەکات. هاوکات، لە روانگەی یاسای نێودەوڵەتیی مافی پەنابەرانەوە، پرەنسیپی پاراستن لە دەرکردنی زۆرەملێ (Non-refoulement) رێگری دەکات لە رادەستکردنەوە یان خستنە مەترسیی داواکارانی پەنابەری.

سێ رێڕەوی ئەگەری بۆ ئایندە

رێڕەوی یەکەم: خۆگونجاندن لە ناوخۆی هەرێمدا

حیزبەکان لە هەرێمی کوردستان دەمێننەوە، بەڵام چالاکیی چەکدارییان بە تەواوی رادەگیرێت و بنکەکانیان لە هێڵی سنوور دوور دەخرێنەوە (40 کیلۆمەتر و زیاتر). ئاستەنگی ئەم رێگەیە ئەوەیە کە بەردەوام پێویستی بە خۆڕاگریی هەولێر و راگرتنی هاوسەنگی هەیە لە بەرامبەر فشارە بەردەوامەکانی تاراندا.

رێڕەوی دووەم: کەمپی کۆنترۆڵکراو لە دەرەوەی هەرێم

جێبەجێکردنی پێشنیاری گواستنەوەی حیزبەکان و خێزانەکانیان بۆ پارێزگاکانی خوارووی عێراق، لەژێر چاودێریی بەغدادا. ئەم بژاردەیە لەلایەن حیزبەکانەوە بە توندی رەت کراوەتەوە، چونکە لە رووی ئەمنییەوە ژیانیان دەخاتە مەترسییەوە و بە ئاسانی دەبنە ئامانجی گرووپە چەکدارەکان.

رێڕەوی سێیەم: چارەسەری نێودەوڵەتی (مۆدێلی ئەلبانیا)

دەستپێکردنی پرۆسەیەکی فراوان، لە رێگەی کۆمیساریای باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە، بۆ نیشتەجێکردنی سەرکردە و ئەندامانی ئەم حیزبانە لە وڵاتانی سێیەمدا. کێشەی ئەم رێگەیە ئەوەیە کە پرۆسەیەکی زۆر هێواش و تێچوودارە، هەروەها دەبێتە هۆی دابڕانی جوگرافیی سەرکردایەتیی ئەم حیزبانە لە سنوورەکانی رۆژهەڵات.

دەرئەنجام

چارەنووسی موجاهیدینی خەڵق سەلماندی کە گۆڕانی هاوسەنگیی هێز لە عێراق دەتوانێت پێگەی هەر هێزێکی دەرەکی تێک بشکێنێت. حیزبەکانی رۆژهەڵات لەژێر هەمان گوشاری گەورەی ئەمنیدان، بەڵام بەستراوەیی قووڵی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتییان لە باشوور رێگری دەکات لەوەی بە تەواوی وەک کۆپییەکی موجاهیدین مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت.

هاوکێشەی سەرەکیی ئەم قۆناغە تەنها ئەوە نییە کە ئەم حیزبانە لە کوێ دەژین، بەڵکو ئەوەیە: ئایا لە نێوان گوشارەکانی تاران، پێداویستییە ئەمنییەکانی بەغدا و بەرژەوەندییەکانی هەرێمی کوردستاندا، میکانیزمێک دەمێنێتەوە بۆ بەردەوامیی خەباتی سیاسی و پاراستنی ژیانی پەنابەرانی رۆژهەڵات، یاخود مێژوو بە فۆرمێکی نوێ دووبارە دەبێتەوە؟