باج و رسوماتە نوێیەکانی بودجەی ٢٠٢٧: بارگرانییەکی نوێ بەسەر گیرفانی هاووڵاتیانەوە و مشتومڕێکی دەستووری

لە پڕۆژەیاسای بودجەی گشتیی ساڵی ٢٠٢٧ی عێراقدا، شەش پێشنیازی نوێ بۆ سەپاندنی باج و رسومات خراونەتەڕوو کە راستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر گیرفانی هاووڵاتیان و بژێوی رۆژانەیان دەبێت. ئەم هەنگاوە نوێیەی حکومەت، کە هەوڵێکە بۆ زیادکردنی داهاتە نانەوتییەکان، کۆمەڵێکی بەرفراوان لە خزمەتگوزارییە گشتی و تایبەتەکان دەگرێتەوە، لە پەیوەندییەکان و گەشتکردنەوە تا دەگاتە ریکلامە دیجیتاڵییەکان، سەنتەرەکانی جوانکاری و تەنانەت ئەو کارە بازرگانییانەی کە لە ناو ماڵەوە ئەنجام دەدرێن.

لە یەکێک لە دیارترین بڕگەکاندا، پێشنیازی سەپاندنی باجی فرۆشتن بە رێژەی ١٠٪ کراوە بەسەر خزمەتگوزاری و تۆڕەکانی ئینتەرنێت و کارتی باڵانسی مۆبایلدا. هاوکات، هەمان رێژەی باج (١٠٪) پسوولەی چێشتخانە و هۆتێلەکانیش دەگرێتەوە تاوەکو پلە دوو. لە بواری گەشتکردن و فڕۆکەوانیشدا، بڕیارە بڕی ٢٥ هەزار دینار وەک رسوماتی زیادەی فڕۆکەخانە بخرێتە سەر هەر تکتێکی گەشتکردن بۆ دەرەوەی وڵات، ئەمە جگە لە سەپاندنی ١٠ هەزار دینار وەک رسوماتی گشتی لە سەرجەم فڕۆکەخانە و دەروازە سنوورییەکانی عێراقدا، کە ئەمەش تێچووی گەشتکردن لەسەر هاووڵاتیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز دەکاتەوە.

پێشنیازەکان تەنها کەرتە تەقلیدییەکانیان نەگرتووەتەوە، بەڵکو فەزای دیجیتاڵی و کەرتی خزمەتگوزارییە تایبەتەکانیشیان کردووەتە ئامانج. بەپێی پڕۆژەکە، رسومات دەسەپێندرێت بەسەر بڵاوکردنەوە و سپۆنسەرکردنی ریکلامە بازرگانییەکانی (بلۆگەرەکان) و کەسایەتییە ناودارەکانی سۆشیاڵ میدیا، هەروەها رسوماتی زیادە دەخرێتە سەر ئەو ئاژانس و ماڵپەڕە ئەلیکترۆنییانەی کە سەر بە دامەزراوە میدیاییەکانن.

لە لایەکی دیکەوە، لیستەکە فراوانتر کراوە تاوەکو سەنتەر و کلینیکەکانی جوانکاری، نەخۆشخانە تایبەتەکان، کلینیکە ڤێتێرنەرییەکان، یانە و هۆڵە وەرزشی و کات بەسەربردنەکان بگرێتەوە. تەنانەت ئەو کەسانەش کە لە ناو ماڵەکانی خۆیاندا هەر جۆرە کارێکی بازرگانی دەکەن، دەخرێنە ژێر باری باجەوە.

ئەم پێشنیازانە لە ناوەندە یاسایی و ئابوورییەکاندا مشتومڕێکی گەورەیان ناوەتەوە. لە رووی یاساییەوە، پسپۆڕان ئاماژە بەوە دەکەن کە هەردوو ماددەی (١٨ و ١٩) لە پڕۆژەیاسای بودجەکەدا دەسەڵات دەدەنە وەزیرەکان بۆ سەپاندنی رسومات و دەستکاریکردنی باجی داهات، ئەمەش پێشێلکارییەکی روونی ماددەی (٢٨)ی دەستووری عێراقە کە جەخت دەکاتەوە لەوەی هیچ باج و رسوماتێک ناسەپێندرێت مەگەر بە یاسا نەبێت. لە رووی ئابووریشەوە، هۆشداری توند دەدرێت لەوەی کە سەپاندنی ئەم هەموو بارگرانییە داراییە نوێیە لە کاتێکدایە کە وڵات لە لوتکەی قەیرانی وزەدایە و هیچ میکانیزمێکی پاڵپشتیی دارایی ئاراستەکراو بۆ پاراستنی چینە هەژار و کەمدەرامەتەکان بوونی نییە، ئەمەش مەترسیی قووڵتربوونەوەی قەیرانە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان زیاتر دەکات.