کاتێک فەلسەفەی دەسەڵات لە پەیوەندیی نێوان فه‌رمانڕه‌وا و هاووڵاتیدا دەپشکنین، دوو تێڕوانینی مێژوویی سەردەمی پرۆسیا وەک ئاوێنە بارودۆخی ئەمڕۆی هەرێمی کوردستانمان پیشان دەدەن.
لە لایەکەوە، وتەی ئەو ژەنەڕاڵە سەربازییەی کە دەیوت: “ئەم دەسەڵاتەی ئێمە پێویستی بە گەلێکە لە کۆیلە کۆیلەتر بێت، نان و ئاویشی نەبوو، نابێت دەم بکاتەوە.” لە لایەکی ترەوە، پوختەی فەرمانی سەردەمی فریدریکی دووەم بەپێی گێڕانەوەی کانت: “هەرچەندە دەتانەوێت گفتوگۆ بکەن، بەڵام گوێڕایەڵ بن.”
کاتێک ئەم دوو دیدگایە تێکەڵ دەکرێن، وێنەیەکی تەواو لە مۆدێلی حوکمڕانیی کوردستان بەرهەم دێت: دەسەڵاتێک کە لەسەر بنەمای بەکۆیلەکردنی ئابووری راوەستاوە، و لە هەمان کاتدا دەنگەدەنگی دەربڕین وەک دەمامکێک بۆ شاردنەوەی ملکەچییەکی ناچاری بەکاردەهێنێت.
بەرتەسککردنەوەی ژیان بۆ ئاستی نان و بژێوی
لە ساڵانی رابردوودا، پرسی مووچە، بودجە و بژێویی سەرەتایی لە کوردستاندا لە ئەرکێکی ئاسایی حکومەتەوە گۆڕاوە بۆ ئامرازێکی پتەوی کۆنترۆڵکردنی کۆمەڵگا.
دروستکردنی کۆیلایەتیی بژێوی: کاتێک ژیانی سەدان هەزار خێزان دەبەسترێتەوە بە چاوەڕوانییەکی بەردەوام و بێبنەما بۆ نان و مووچە، هاووڵاتی خۆبەخۆ دەخرێتە بارودۆخێکەوە کە لە کۆیلە کۆیلەتر دەبێت، و تەواوی وزە و خەمی ڕۆژانەی لە دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکاندا دەسووتێت.
سزادانی دەمکردنەوە: هەر کاتێک ناڕەزایەتی لەسەر برسێتی و کێشەی خزمەتگوزارییەکان لە قسەوە بپەڕێتەوە بۆ کردار، دەسەڵات هەمان عەقڵییەتی کۆنی ژەنەڕاڵەکان پیشان دەدات: بڕینی بژێوی، گرتن یان تەنگپێهەڵچنین، تا ئەو پەیامە بچەسپێنێت کە هەژاری و برسێتی نابێت ببنە هۆی یاخیبوون.
گەمەی ئازادیی رواڵەتی: گفتوگۆ بکەن، بەڵام گۆڕانکاری مەخوازن
دۆخی کوردستان تەنیا ستەمکارییەکی کلاسیکیی ڕووت نییە، بەڵکو تێکەڵەیەکە لە بێبەشکردنی مادی و بەخشینی ئازادییەکی وەهمی.
هاوارکردن لە بۆشاییدا: دەسەڵات لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و میدیادا رێگری لە هاووڵاتی ناکات کە جنێو بدات، رەخنە بگرێت یان لەسەر قەیرانەکان بنووسێت. ئەمە جێبەجێکردنی تەواوی هاوکێشەکەی کانتە: بە ئارەزووی خۆتان قسە بکەن، بەڵام هاوسەنگیی هێز، داهاتی نەوت، داهاتی ناوخۆ و جومگەکانی بڕیاردان وەک خۆیان لە دەستی نوخبەیەکی دیاریکراودا دەمێننەوە.
بێکاریگەرکردنی وتار: گەورەترین دەرکەوتەی ئەم سیستەمە ئەوەیە کە ناڕەزایەتییە دەنگییەکان هەرگیز نابنە بڕیاری سیاسی یان چاکسازی، بەڵکو قسەکردن تەنیا دەبێتە ئامرازێک بۆ بەتاڵکردنەوەی تووڕەیی خەڵک، لە کاتێکدا لە ژێرەوە داوای گوێڕایەڵی و نەبەزاندنی هێڵە سوورەکان دەکرێت.
دەرئەنجامەکانی ئەم تێکەڵەیە لەسەر داهاتووی هەرێم
کاتێک کۆمەڵگایەک لە لایەکەوە لە رووی ئابوورییەوە تا ئاستی بێدەنگکردن دەچەوسێنرێتەوە، و لە لایەکی ترەوە ئازادیی دەربڕینی تەنیا بۆ گوێڕایەڵی پووچەڵ دەکرێتەوە، چەند دیاردەیەکی مەترسیدار سەرهەڵدەدەن:
بێئومێدی و کۆچی بەکۆمەڵ: کاتێک گەنجان دەبینن نە نانیان بۆ دابین دەکرێت و نە گوێ لە قسەکانیان دەگیرێت، کۆچکردن وەک تاکە دەرچە هەڵدەبژێرن.
مردنی متمانەی سیاسی: هەڵبژاردن و گفتوگۆی گشتی مانای خۆیان لەدەست دەدەن، چونکە خەڵک تێدەگەن کە چوارچێوەی دەسەڵات نەگۆڕە و سنووری قسەکردن تەنیا تا ئەو شوێنەیە کە بە گوێڕایەڵی کۆتایی بێت.
هاووڵاتیی ئەمڕۆی کوردستان خۆی لە نێوان دوو مەنگەنەدا دەبینێتەوە: لە لایەکەوە رێسای ژەنەڕاڵەکە کە دەبێت لە پێناو لەتێک ناندا دەم نەکاتەوە، و لە لایەکی ترەوە فەرمانی حاکمی پرۆسی کە تەنانەت ئەگەر قسەش بکات، لە کۆتاییدا هەر دەبێت سەر بۆ دۆخە سەپێنراوەکە دانەوێنێت. ئەم تێکەڵەیە نەک هەر یارمەتیی گەشەکردنی کۆمەڵگایەکی ئازاد نادات، بەڵکو گەلێک بەرهەم دەهێنێت کە لە نێوان هاواری بێسوود و بێدەنگیی ناچاریدا گیر دەبێت.