بە هاتنی پاییز، گەڵای زۆرێک لە دارەکان لە سەوزەوە دەگۆڕێت بۆ زەرد، پرتەقاڵی و سوور. ئەم دیمەنە تەنها گۆڕانێکی جوان نییە؛ بەشێکە لە وەڵامی دار بە کورتبوونەوەی رۆژەکان و نزیکبوونەوەی زستان.
رەنگی سەوز لە کوێوە دێت؟
گەڵا ماددەیەکی رەنگیی تێدایە بە ناوی “کلۆرۆفیل” کە رەنگی سەوزی پێ دەبەخشێت. ئەم ماددەیە تیشکی خۆر هەڵدەمژێت و یارمەتیی رووەک دەدات لە رێگەی پرۆسەی فۆتۆسینتێزەوە، ئاو و دووەم ئۆکسیدی کاربۆن بۆ دروستکردنی شەکر بەکار بهێنێت؛ شەکرەکەش سەرچاوەی وزە و ماددەی پێویست بۆ گەشەی رووەکە.
لە بەهار و هاویندا، کلۆرۆفیل بەردەوام نوێ دەکرێتەوە و رەنگی سەوز بەسەر زۆربەی رەنگەکانی دیکەی گەڵادا زاڵ دەبێت.
رەنگە شاراوەکان دەردەکەون
لە پاییزدا، کورتبوونەوەی رۆژەکان و گۆڕانی پلەی گەرما دەبنە هۆی هێواشبوونەوەی دروستبوونی کلۆرۆفیل. لە هەمان کاتدا، کلۆرۆفیلی کۆن هەڵدەوەشێتەوە و رەنگی سەوز کەم دەبێتەوە.
بەمەش، ماددە رەنگییە زەرد و پرتەقاڵییەکان کە پێشتر لە گەڵادا هەبوون، دیار دەکەون. واتە زۆرێک لە رەنگەکانی پاییز لە هاویندا هەر هەبوون، بەڵام لە ژێر رەنگی سەوزدا شاراوە بوون.
سووربوونی گەڵا چیرۆکێکی جیاوازی هەیە
بە پێچەوانەی زەرد و پرتەقاڵی، رەنگی سووری پاییز زۆرجار لە ماددەیەکی نوێوە دێت کە لە گەڵادا دروست دەبێت. ئەم ماددەیە “ئەنتۆسیانین” ناویەتی و دەتوانێت گەڵا سوور یان مۆر بکات.
جۆری دار، رووناکی، پلەی گەرما و باری کەشوهەوا کاریگەرییان لەسەر رەنگەکان هەیە. بۆیە هەموو دارەکان بە یەک شێوە رەنگ ناگۆڕن و جوانیی رەنگەکانی پاییزیش ساڵێک لەگەڵ ساڵێکی دیکە جیاوازە.
بۆچی گەڵاکان دەوەرن؟
پێش وەرینی گەڵا، دار بەشێک لە ماددە بەسوودەکانی ناوی دەگوازێتەوە بۆ لق و قەد و رەگەکانی. پاشان چینێکی جیاکەرەوە لە شوێنی پەیوەستبوونی دەستکەی گەڵا بە لقەکە پێک دێت و گەڵاکە جیا دەبێتەوە.
گەڵاوەرین یارمەتیی دار دەدات لە وەرزی سارددا ئاوی کەمتر لەدەست بدات، بە تایبەتی کاتێک ساردی یان بەستنی خاک وەرگرتنی ئاو بۆ رەگەکان قورس دەکات.
ئەی دارە هەمیشەسەوزەکان؟
دارە هەمیشەسەوزەکانیش گەڵایان دەوەرێت، بەڵام زۆرجار بە هێواشی و لە کاتە جیاوازەکاندا گەڵا کۆنەکانیان دەگۆڕنەوە؛ بۆیە بە درێژایی ساڵ سەوز دیار دەبن.