
بە گوێرەی نوێترین ئامارەکانی دەستەی ئاماری تورکیا ، لە مانگی ئابی 2026دا قەبارەی هاوردەی عێراق لە دراوسێ باکوورییەکەیەوە گەیشتووەتە 1.079 ملیار دۆلار، بەمەش عێراق لە دوای ئەڵمانیا، ئەمریکا و بەریتانیا، بووەتە چوارەم گەورەترین وێستگەی ساخکردنەوەی کەلوپەلی تورکی لەسەر ئاستی جیهان.
ئەم ئاستە پێوانەییە لە کاتێکدایە کە کۆی هەناردەی تورکیا بۆ سەرجەم وڵاتانی جیهان لەو مانگەدا 23.467 ملیار دۆلار بووە؛ بەم پێیەش عێراق بە تەنیا نزیکەی 4.6%ی کۆی هەناردەی تەواوی تورکیای پێکدەهێنێت و پێش وڵاتێکی وەک سویسرا کەوتووە.
بۆچی عێراق بەو رادەیە پشتی بە هاوردەی تورکیا بەستووە؟
پشتبەستنی عێراق بە بازاڕی تورکیا و خەرجکردنی زیاتر لە یەک ملیار دۆلاری مانگانە لەو وڵاتە، بەرهەمی چەند هۆکارێکی بنەڕەتیی ئابووری و بازرگانییە:
لاوازی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی: کەرتی پیشەسازی و کشتوکاڵی ناوخۆیی عێراق ناتوانێت پێداویستیی رۆژانەی دانیشتووانەکەی دابین بکات. لە کەرتی خۆراک، پۆشاک، کەلوپەلی کارەبایی تا دەگاتە پێداویستییەکانی بیناسازی، بازاڕی عێراقی بە تەواوی بووەتە (بەکارهێنەر) و بە پارەی نەوت پێداویستیی رۆژانە دەکڕێتەوە.
نزیکیی جوگرافی و تێچووی کەمی گواستنەوە: هاوسنووریی نێوان هەردوو وڵات و چالاکیی بەردەوامی دەروازەی نێودەوڵەتیی ئیبراهیم خەلیل، وایکردووە گەیشتنی کاڵاکانی تورکیا زۆر کەمتر کات و تێچوو بخایەنێت بەراورد بە هاوردەکردن لە چین، وڵاتانی کەنداو یان ئەورووپا.
دابەزینی بەهای لیرەی تورکی: دابەزینی بەردەوامی بەهای لیرەی تورکی لە بەرامبەر دۆلاری ئەمریکیدا لە بەرژەوەندیی بازرگانانی عێراق شکاوەتەوە؛ ئەمەش وایکردووە بەرهەمی تورکی بە کوالیتییەکی قبووڵکراو و نرخێکی هەرزانتر بەراورد بە هاوتاکانی لە ناوچەکەدا بکەوێتە دەست بەکارهێنەری عێراقی.
پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون و ئاوەدانکردنەوە: بووژانەوەی کەرتی بیناسازی و پڕۆژە نیشتەجێبوونەکان لە بەغدا و پارێزگاکانی دیکەی عێراق و هەرێمی کوردستان، خواستێکی یەکجار زۆری لەسەر کەرەستەی بیناسازی، چیمەنتۆ، ئاسن و کەلوپەلی تەلارسازیی تورکی دروستکردووە.
بازاڕی تورکیا لە نێوان گەشەی هەناردە و تەنگژەی کورتهێناندا
ئەم هەڵکشانەی هەناردە بۆ عێراق لە کاتێکدایە کە خودی ئابووریی تورکیا بەدەست کورتهێنانی بازرگانییەوە دەناڵێنێت. سەرەڕای ئەوەی هەناردەی ئەنقەرە لە مانگی ئابدا 8.1% زیادیکردووە، بەڵام هاوردەکردنی وڵاتەکە بە ڕێژەی 10.5% هەڵکشاوە و گەیشتووەتە 28.706 ملیار دۆلار. ئەمەش کورتهێنانی بازرگانیی تورکیای بە ڕێژەی 22.3% بەرزکردووەتەوە و گەیاندوویەتییە 5.239 ملیار دۆلار لە تەنیا یەک مانگدا؛ چونکە توانای داپۆشینی هەناردە بۆ هاوردە لەو وڵاتەدا بۆ 81.7% پاشەکشەی کردووە.