
دۆناڵد ترەمپ ئەمڕۆ چوارشەممە، 18ی تشرینی دووەمی 2026، گەیشتە چین، لە کاتێکدا شەڕەکانی ئێران و ئۆکرانیا، ناکۆکییە بازرگانییەکان و پێشبڕکێی چەکی ناوکی، دیداری چاوەڕوانکراوی ئەو لەگەڵ ڤلادیمیر پوتین و شی جینپینگ دەکەنە یەکێک لە گرنگترین کۆبوونەوە سیاسییەکانی ئەم قۆناغە. بڕیارە سێ سەرۆکەکە سبەی پێنجشەممە لە شاری شێنژن، لە پەراوێزی لووتکەی ئاپێک، کۆببنەوە.
ئەوەی گرنگی بە دیدارەکە دەدات، توانای هەرسێ وڵاتەکەیە بۆ کاریگەری لەسەر شەڕ، بازرگانی و ئاسایشی جیهان. بەڵام کۆبوونەوەیان لە یەک مێزدا بە مانای نزیکبوونەوەی بەرژەوەندییەکانیان نییە. هەر یەکێکیان دەیەوێت بە دەستکەوتێکی جیاواز لە شێنژن بگەڕێتەوە، ئەمەش هەم دەرفەتی گفتوگۆ دەڕەخسێنێت و هەم گەیشتن بە ڕێککەوتن ئاڵۆز دەکات.
بۆ ترەمپ، دیدارەکە دەرفەتێکە بۆ نیشاندانی توانای دانوستان لەگەڵ ڕکابەرە گەورەکانی ئەمریکا. بەگوێرەی شیکردنەوەی ڕۆیتەرز، ئەو دەیەوێت دەرگای گفتوگۆی سێ لایەنە لەسەر کۆنترۆڵی چەکی ناوکی بکاتەوە. پوتینیش دەرفەتەکە بەکار دەهێنێت بۆ پێشخستنی چارەسەرێکی شەڕی ئۆکرانیا کە لە بەرژەوەندیی مۆسکۆ بێت. شی جینپینگ، وەک میواندار، لە بەرامبەردا دەبێت کۆبوونەوەیەک بەڕێوە ببات کە دوو بەشدارەکەی هەر یەکەیان حساب و چاوەڕوانیی خۆی هەیە.
بۆ چین، خودی کۆکردنەوەی سەرۆکانی ئەمریکا و رووسیا لە خاکەکەیدا دەستکەوتێکی دیپلۆماسییە. مێلانی هارت، پسپۆڕی کاروباری چین لە ئەنجوومەنی ئەتڵەسی، پێیوایە شی دەیەوێت توانای پەکین بۆ کۆکردنەوەی زلهێزەکان پیشان بدات، بەڵام لە هەمان کاتدا خۆی لە هەر پێشهاتێکی چاوەڕواننەکراو بپارێزێت. لەم دیدەوە، چین دەیەوێت وەک لایەنێک دەربکەوێت کە دەکرێت گفتوگۆی قەیرانە گەورەکان لە رێگەی ئەوەوە بەڕێوە بچێت.
دۆسیەی چەکی ئەتۆمی یەکێکە لە سەختترین بابەتەکان. واشنتن دەیەوێت چینیش بێتە ناو گفتوگۆی کۆنترۆڵکردنی چەک، بەڵام پەکین پێیوایە کۆگای چەکە ئەتۆمییەکەی لە ئەمریکا و رووسیا بچووکترە و نابێت هەمان پابەندیی بەسەردا بسەپێندرێت. بەرپرسێکی ئەمریکی بە ئاژانسی ئەسۆشیەیتدپرێسی وتووە چاوەڕوانیی راگەیاندنی رێککەوتن ناکرێت، ئامانجی نزیکتر ئەوەیە گفتوگۆیەک دەست پێ بکات کە دواتر بەردەوام بێت.
ئۆکرانیا دۆسیەیەکی دیکەی هەستیارە، چونکە باسکردنی چارەنووسی شەڕەکە لە مێزێکدا کە کیێڤ و ئەوروپا لێی ئامادە نین، نیگەرانی دروست دەکات. لە شیکردنەوەی ڕۆیتەرزدا، ئەم دیدارە بە کۆنفرانسی یاڵتای ساڵی 1945 بەراورد کراوە، ئەو کۆبوونەوەیەی بووە هێمای رێککەوتنی زلهێزەکان لەسەر ناوچەکانی نفووز. بەڵام ئەم بەراوردە بەڵگەی بوونی رێککەوتنێکی نوێ بۆ دابەشکردنی جیهان نییە، زیاتر دەربڕینی ترسی ئەو لایەنانەیە کە لە گفتوگۆکەدا دەنگیان نییە.
لە دۆسیەی ئێراندا، دەرفەتی بەرژەوەندیی هاوبەش هەیە، بەڵام ڕێگەی گەیشتن پێی جێی ناکۆکییە. ئاسایشی گەرووی هورمز و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ناوکی بۆ واشنتن و پەکین گرنگن. بەڵام وەک وەلیام فیگێرۆا، مامۆستای پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان، بە دویچەڤێلەی وتووە، چین بەردەوام داوای دانوستان دەکات و دژایەتیی بەکارهێنانی هێز و گەمارۆ دەکات. بۆیە هاوبەشی لە هەندێک ئامانجدا، بە تەنیا ڕێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ مسۆگەر ناکات.
ئەندرۆ پیک، توێژەری ئەنجوومەنی ئەتڵەسی، پێیوایە تەنانەت گفتوگۆکردنی چین و ڕووسیا لەگەڵ ترەمپ لەبارەی ئێران، دەتوانێت لە تاراندا پرسیار لەبارەی هەڵوێستی ئەو دوو هاوبەشە دروست بکات. ئەمە هەڵسەنگاندنی توێژەرەکەیە، نەک بەڵگەی ئەوەی پەکین و مۆسکۆ بڕیاری مامەڵەکردن لەسەر ئێرانیان داوە.
لە بواری ئابووریدا، چاوەڕوانییەکان زیاتر لەسەر پاراستنی ئارامیی نێوان ئەمریکا و چین چڕ بوونەتەوە. پسپۆڕانی قسەکەر لەگەڵ دویچەڤێلە پێشبینیی چارەسەرکردنی هەموو ناکۆکییە بازرگانی و تەکنەلۆژییەکان ناکەن. بەڵام دیاریکردنی کاتی جێبەجێکردنی کەمکردنەوەی هەندێک باج، پێشخستنی کڕینی بەرهەمە کشتوکاڵییە ئەمریکییەکان و گفتوگۆ لەسەر کانزا گرنگەکان، دەتوانن دەستکەوتی سنووردار بن.
لەسەر بنەمای ئەم هەڵوێستانە، ئەنجامێکی واقیعیتر بۆ دیداری شێنژن دەکرێت رێککەوتن لەسەر بەردەوامکردنی گفتوگۆ و سپاردنی دۆسیەکان بە تیمە پسپۆڕەکان بێت. رێککەوتنێکی یەکجارە کە شەڕی ئۆکرانیا، قەیرانی ئێران، ناکۆکیی بازرگانی و پێشبڕکێی ناوکی پێکەوە چارەسەر بکات، بە پێی هەڵسەنگاندنە بەردەستەکان چاوەڕوانییەکی بەرزە.